A xornada “Innovación nun clima que cambia”, organizada polo Consello da Cultura Galega o 17 de xuño de 2026 en Santiago de Compostela, ofreceu un espazo privilexiado para reflexionar sobre como a innovación pode responder á emerxencia climática desde distintos ámbitos do coñecemento.

Inserida neste programa, a conferencia dos socios de Enerxía Comunitaria SL Xavier M. Cobas e Julio Costas versou sobre a vía que representa esta sociedade para avanzar cara a unha transición enerxética de base comunitaria en Galicia. Os relatores partiron dun diagnóstico crítico do modelo eólico vixente: o desenvolvemento do vento nas últimas décadas estivo dominado por grandes corporacións transnacionais, que controlan os dereitos de explotación e capturan a maior parte do valor xerado, mentres as comunidades locais permanecen como simples receptoras dos impactos e apenas participan nos beneficios económicos. Esta configuración, subliñaron, provoca unha drenaxe de renda fóra do territorio e alimenta unha contestación social crecente fronte aos novos proxectos, motivada pola falta de xustiza distributiva e de participación real nos procesos de decisión.

Fronte a este contexto, Cobas e Costas presentaron Enerxía Comunitaria SL, unha spin off da Universidade de Vigo que busca traducir máis de dúas décadas de investigación sobre enerxía comunitaria nun instrumento empresarial operativo. A empresa, recoñecida pola Universidade como iniciativa de transferencia de coñecemento, dispón do coñecemento técnico necesario para o deseño de modelos de empresas enerxéticas de base comunitaria e está integrada por persoal investigador das áreas de economía aplicada, dereito mercantil e economía financeira, xunto con profesionais da enxeñaría e da administración de empresas. O seu principal obxectivo é desenvolver o primeiro parque eólico de propiedade comunitaria de Galicia, concibido non só como proxecto singular, senón como precedente replicable para outras iniciativas no territorio.

Os relatores explicaron que Enerxía Comunitaria SL adopta formalmente a figura de sociedade de responsabilidade limitada, pero deseña a súa gobernanza inspirándose nos principios do cooperativismo: limítase a porcentaxe máxima de capital que pode concentrar unha soa persoa ou entidade socia, refórzase o papel da Xunta Xeral como órgano soberano e introdúcese un sistema de adopción de acordos por dobre maioría, tanto de capital como de persoas. Deste xeito, garántese que a propiedade e o poder real queden repartidos entre unha base social plural, na que teñen cabida cidadáns individuais, entidades sen ánimo de lucro, pequenas e medianas empresas, institucións públicas e, particularmente, as comunidades de montes veciñais en man común. A estrutura de participación económica está deseñada para ser accesible a diferentes perfís, xa que se exixen achegas mínimas máis reducidas para persoas físicas e entidades sen ánimo de lucro, e maiores para empresas e administracións, mantendo sempre a natureza non concentrada da propiedade.

Cobas e Costas insistiron en que o modelo de Enerxía Comunitaria SL é escalable e versátil. Por unha banda, permite impulsar proxectos de pequena escala orientados ao autoconsumo colectivo, como comunidades enerxéticas fotovoltaicas en contornos rurais ou urbanos. Por outra, fai posible o desenvolvemento de instalacións de maior dimensión conectadas ao mercado eléctrico, nas que a enerxía producida se vende á rede para xerar retornos económicos que se distribúen entre as persoas socias, como é o caso do parque eólico comunitario proxectado, cun investimento estimado de 5,7 millóns de euros e unha estrutura financeira que combina aproximadamente un 40% de capital propio e un 60% de financiamento mediante débeda.

Ao tempo, subliñaron que o atractivo do proxecto non se limita ao plano económico. As persoas e entidades socias poden obter retornos explícitos, a través da distribución anual de beneficios, e retornos implícitos asociados ao valor patrimonial dos activos ao longo da vida útil do parque eólico, pero participan tamén nunha iniciativa que pretende demostrar que é posible xestionar os recursos naturais do territorio con criterios de equidade, sustentabilidade e corresponsabilidade. A conferencia conectou así a experiencia galega co amplo ecosistema europeo de proxectos de enerxía comunitaria, que amosan que este tipo de iniciativas poden multiplicar por varias decenas o valor que permanece nas comunidades fronte aos modelos corporativos, á vez que melloran a aceptación social das renovables.

En conclusión, a intervención de Xavier M. Cobas e Julio Costas presentou Enerxía Comunitaria SL como un laboratorio vivo desde o que ensaiar, en clave galega, un modelo de transición enerxética renovable, democrático e de base cidadá. Ao integrar universidade, tecido social e actores económicos locais nun mesmo proxecto, a súa proposta exemplifica o tipo de innovación institucional e de gobernanza que a xornada do Consello da Cultura Galega busca promover nun clima que cambia, no que a resposta á crise climática pasa tamén por reformular quen controla, decide e se beneficia da produción de enerxía.

Pódese seguir a presentación neste enlace.